Môn KTPL
An sinh xã hội
Khái niệm an sinh xã hội
An sinh xã hội là hệ thống các chính sách và chương trình do Nhà nước và các lực lượng xã hội thực hiện nhằm bảo đảm cho mọi người dân có thu nhập tối thiểu và tiếp cận được các dịch vụ xã hội cơ bản khi gặp các rủi ro hoặc biến cố như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, già yếu, nghèo đói. Hệ thống này đóng vai trò như tấm lưới đỡ an toàn, giúp mỗi cá nhân và gia đình không bị rơi vào cảnh cùng cực khi gặp khó khăn trong cuộc sống.
Bảo hiểm xã hội — trụ cột thứ nhất
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là chính sách bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết. BHXH hoạt động theo nguyên tắc đóng – hưởng: người lao động và người sử dụng lao động đóng góp vào quỹ BHXH trong suốt thời gian làm việc, đến khi đủ điều kiện sẽ được hưởng các chế độ tương ứng. BHXH bao gồm BHXH bắt buộc (áp dụng cho người có hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên) và BHXH tự nguyện (dành cho người lao động tự do, nông dân). Các chế độ BHXH bắt buộc gồm: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất.
Trợ giúp xã hội — trụ cột thứ hai
Trợ giúp xã hội là chính sách của Nhà nước nhằm hỗ trợ về vật chất và tinh thần cho các đối tượng yếu thế, không có khả năng tự lo liệu cuộc sống. Đối tượng gồm: người già cô đơn không nơi nương tựa, trẻ em mồ côi, người khuyết tật nặng, người nhiễm HIV/AIDS thuộc hộ nghèo và các hộ gia đình gặp thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh. Trợ giúp xã hội được thực hiện dưới hai hình thức: trợ giúp thường xuyên (trợ cấp hàng tháng) và trợ giúp đột xuất (hỗ trợ một lần khi gặp rủi ro bất ngờ). Nguồn kinh phí chủ yếu lấy từ ngân sách nhà nước và sự đóng góp tự nguyện của cộng đồng.
Ưu đãi xã hội — trụ cột thứ ba
Ưu đãi xã hội là chính sách đặc biệt của Nhà nước dành cho người có công với cách mạng và gia đình họ như Anh hùng lực lượng vũ trang, Anh hùng lao động, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, người hoạt động cách mạng bị địch bắt tù đày. Các hình thức ưu đãi bao gồm: trợ cấp hàng tháng, phụ cấp đặc thù, ưu tiên trong giáo dục – đào tạo, miễn giảm viện phí, hỗ trợ cải thiện nhà ở, tặng Bằng Tổ quốc ghi công. Chính sách này thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa của dân tộc Việt Nam.
Dịch vụ xã hội cơ bản — trụ cột thứ tư
Dịch vụ xã hội cơ bản là những dịch vụ thiết yếu mà mọi người dân đều có quyền tiếp cận, gồm: y tế (khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu), giáo dục (tiểu học và trung học phổ thông miễn phí), nước sạch và vệ sinh môi trường, nhà ở xã hội và thông tin truyền thông. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cung cấp các dịch vụ này, đặc biệt cho người nghèo và nhóm dân cư yếu thế, thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia và chính sách xã hội hóa. Việc mở rộng các dịch vụ xã hội cơ bản góp phần giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Ý nghĩa của an sinh xã hội
An sinh xã hội có ý nghĩa to lớn đối với cả cá nhân và xã hội. Đối với cá nhân, nó bảo vệ người dân trước các rủi ro, giúp họ duy trì cuộc sống tối thiểu khi gặp khó khăn, tạo tâm lý an tâm trong lao động và sản xuất. Đối với xã hội, an sinh xã hội góp phần thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, giảm nghèo bền vững, giữ vững ổn định chính trị – xã hội và tăng cường công bằng xã hội. An sinh xã hội cũng là một trong những trụ cột quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững mà Việt Nam đã cam kết quốc tế, với tinh thần không ai bị bỏ lại phía sau.
Nguồn lực thực hiện an sinh xã hội
Nguồn lực thực hiện an sinh xã hội bao gồm: (1) Ngân sách nhà nước – nguồn chủ yếu cho các chính sách trợ giúp xã hội, ưu đãi xã hội và các dịch vụ xã hội cơ bản; (2) Quỹ bảo hiểm xã hội – hình thành từ sự đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động, sử dụng để chi trả các chế độ BHXH; (3) Đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế; (4) Các nguồn từ xã hội hóa, hợp tác công – tư trong cung cấp dịch vụ xã hội. Việc huy động và quản lý hiệu quả các nguồn lực này là yếu tố then chốt để hệ thống an sinh xã hội hoạt động bền vững và bao trùm.
Luyện tập trắc nghiệm
1 / 14Câu 1
Trắc nghiệm đơnTrung bình
An sinh xã hội nhằm mục đích chủ yếu nào?
A
Làm giàu cho doanh nghiệp
B
Bảo đảm cuộc sống ổn định và an toàn cho mọi người dân
C
Tăng thuế
D
Phát triển vũ khí