Môn Địa Lý
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Khái niệm và biểu hiện
Cơ cấu kinh tế là mối tương quan giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế, được xem xét trên ba góc độ: cơ cấu ngành (nông nghiệp, công nghiệp - xây dựng, dịch vụ); cơ cấu thành phần kinh tế (nhà nước, ngoài nhà nước, có vốn đầu tư nước ngoài); và cơ cấu lãnh thổ (phân bố hoạt động kinh tế theo vùng). Chuyển dịch cơ cấu kinh tế biểu hiện qua sự giảm tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP; giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp, tăng lao động công nghiệp và dịch vụ; và sự hình thành các vùng kinh tế trọng điểm.
Chuyển dịch cơ cấu ngành
Trong GDP, tỷ trọng ngành dịch vụ hiện chiếm lớn nhất (khoảng 41-43%), tiếp đến là công nghiệp - xây dựng (khoảng 37-38%), nông nghiệp chỉ còn khoảng 12-14%. Trong cơ cấu lao động, tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm còn khoảng 27-28%, trong khi công nghiệp và dịch vụ chiếm hơn 70%. Xu hướng này phản ánh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra, song nông nghiệp vẫn giữ vai trò bảo đảm an ninh lương thực và xuất khẩu.
Nguyên nhân chuyển dịch
Có nhiều nguyên nhân thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Về tự nhiên - kinh tế, sự phát triển của lực lượng sản xuất và tiến bộ khoa học công nghệ làm tăng năng suất, giải phóng lao động khỏi nông nghiệp. Về chính sách, công cuộc Đổi mới (từ 1986) và đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo hành lang pháp lý thuận lợi. Về bên ngoài, hội nhập kinh tế quốc tế, tham gia các hiệp định thương mại tự do (WTO, EVFTA, CPTPP) và thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) thúc đẩy phát triển công nghiệp và dịch vụ.
Hệ quả và ý nghĩa
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế có ý nghĩa to lớn: thúc đẩy tăng trưởng GDP, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sản xuất; tạo việc làm mới, tăng thu nhập và chuyển dịch cơ cấu lao động; thúc đẩy đô thị hóa và hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra thách thức như áp lực lên hạ tầng đô thị, ô nhiễm môi trường, di cư cơ học và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Về lãnh thổ, hình thành ba vùng kinh tế trọng điểm (Bắc Bộ, miền Trung, phía Nam) làm động lực tăng trưởng, song khoảng cách giữa các vùng cần được thu hẹp.
Luyện tập trắc nghiệm
1 / 18Câu 1
Trắc nghiệm đơnTrung bình
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế thường thấy biểu hiện nào?
A
Tăng tỷ trọng nông nghiệp
B
Tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ
C
Giảm công nghiệp
D
Không thay đổi