Mùa hè năm 2024 không chỉ nóng về nhiệt độ mà còn nóng về những “bài toán” giáo dục đè nặng vai TP.HCM. Nếu coi cả một hệ thống giáo dục như một học sinh, thì năm học sắp tới chính là kỳ “thi đánh giá năng lực” thực sự: Không chỉ thi kiến thức, mà thi khả năng đáp ứng, thi sự đồng bộ và thi tinh thần phục vụ người học. Từ cuộc săn sách giáo khoa hoang mang, mục tiêu dạy 2 buổi/ngày đầy tham vọng, đến việc sắp xếp mạng lưới trường học và xoay người quản lý – tất cả đều là các “câu hỏi” gay gắt đặt ra cho năng lực quản trị và thực thi của ngành giáo dục thành phố.
Câu hỏi 1: Năng lực hậu cần – Khi 8 triệu cuốn sách chưa kịp đến tay học sinh
Hình ảnh phụ huynh “đi chục nhà sách chưa mua đủ bộ” đã trở thành một “bí ẩn” lặp lại hàng năm, nhưng năm nay nó nóng hơn bao giờ hết. Theo tin từ Tuổi Trẻ, khi năm học mới cận kề, nhiều phụ huynh ở TP.HCM và các tỉnh lân cận vẫn tay không. Nhà xuất bản Giáo dục đáp ứng bằng việc điều chuyển thêm 8 triệu bản theo nhu cầu thực tế.
Nhận xét: Việc NXB phải “điều chuyển thêm” 8 triệu bản vào thời điểm chót vót cho thấy sự thiếu hụt trong công tác dự báo nhu cầu và quản lý chuỗi cung ứng. Năng lực ở đây không chỉ là in sách kịp, mà là dự báo chính xác – phân phối kịp thời – thông tin minh bạch. Khi phụ huynh phải “săn sách” như săn deal, hệ thống đã thất bại ở khâu dịch vụ cơ bản nhất. Bài thi năng lực hậu cần này, TP.HCM (và cả hệ thống trung ương) mới chỉ đạt mức “đạt yêu cầu” nhờ nỗ lực bù đắp cuối cùng, chứ chưa phải “tốt” hay “xuất sắc”.
Thực tế, sách giáo khoa là “vũ khí” đầu tiên của người học. Nếu vũ khí đến muộn, trận đánh học tập năm mới đã thua ở điểm xuất phát. Cần một cơ chế dữ liệu liên kết: Đăng ký nhập học -> Dự trù sách -> In ấn -> Phân phối về trường -> Phát tay học sinh trước ngày khai giảng. Đừng để phụ huynh thành người “chịu hậu quả” của sự thiếu đồng bộ.
Câu hỏi 2: Năng lực cơ sở vật chất – Mục tiêu 2 buổi/ngày: Tham vọng vs Thực tế
TP.HCM đặt mục tiêu đến năm học 2027-2028, 100% cơ sở giáo dục tổ chức dạy học 2 buổi/ngày. Tin từ Giáo dục Thời đại nhấn mạnh: Cần chuẩn bị đồng bộ từ sớm về trường lớp, đội ngũ. Đây là một “bài thi lớn” về quy mô và chất lượng cơ sở hạ tầng.
Thực trạng “nặng ký” tại thành phố
Hiện nay, TP.HCM vẫn còn hàng trăm trường học phải dạy 3 buổi/ngày (sáng, chiều, thêm), thậm chí có nơi dạy 4 buổi do thiếu lớp học quá mức. Mật độ học sinh/lớp ở nhiều quận trung tâm (Bình Thạnh, Phú Nhuận, Gò Vấp…) vẫn cao ngất ngưởng. Muốn chuyển sang 2 buổi/ngày, thành phố cần xây dựng thêm hàng ngàn phòng học mới trong vòng 3-4 năm tới.
So sánh với tin từ Dân Trí về các thợ nữ cầm bay thi công Trường nội trú A Lưới (Thừa Thiên Huế) để kịp khai giảng – đó là nỗ lực “đánh đổi máu mồ hôi” ở vùng biên giới. Ở TP.HCM, tuy không có “cầm bay” nhưng áp lực giải tỏa đất, bồi thường, thủ tục cấp phép xây dựng trường công lập phức tạp gấp bội. Năng lực ở đây là năng lực đẩy nhanh tiến độ dự án đầu tư công, năng lực huy động vốn xã hội hóa thực sự hiệu quả (không chỉ trên giấy tờ), và năng lực quy hoạch đất nền gắn liền với mạng lưới trường học.
Nếu đến 2027-2028 mà vẫn còn trường dạy 3 buổi, đó sẽ là một “điểm 0” cho mục tiêu chiến lược này. Bài thi này đòi hỏi không chỉ ngành Giáo dục mà cả UBND thành phố, Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên Môi trường phải cùng “làm bài” đồng bộ.
Câu hỏi 3: Năng lực cải cách tổ chức – Sắp xếp mạng lưới: Dũng khí cắt bỏ hay sự an toàn của “giữ nguyên”?
Tin từ Tuổi Trẻ tiết lộ: Trong đợt sắp xếp mạng lưới giáo dục, 7 phường, xã TP.HCM giữ nguyên số trường, nhiều nơi chỉ giảm 1 trường do “điều kiện đặc thù”. Song song đó, tin từ Tuổi Trẻ về Đắk Lắk cho thấy quy mô sắp xếp drastical hơn: Giảm 642 trong 1.267 cơ sở (50,7%), ảnh hưởng đến 1.300 hiệu trưởng/phó, nhiều người phải trở lại giảng dạy.
So sánh và Đánh giá: TP.HCM có phải đang “nhún nhường” quá nhiều trước áp lực địa phương? Giữ nguyên số trường ở 7 đơn vị hành chính cấp xã khi cả nước đang tháo dỡ cơ sở nhỏ, yếu, phân tán là một dấu hỏi lớn. “Điều kiện đặc thù” không thể trở thành lý do để trì hoãn cải cách. Nếu Đắk Lắk – tỉnh vùng cao, khó khăn – có dũng khí cắt giảm 50% cơ sở để tập trung chất lượng, thì TP.HCM – động lực kinh tế, quản trị hiện đại – không thể lý giải việc “giữ nguyên” vì sợ phản ứng địa phương.
Năng lực quản trị ở đây thể hiện ở tính quyết liệt và tư duy học sinh trung tâm. Giữ trường nhỏ, thiếu thiết bị, thiếu giáo viên chỉ để “có trường ở xã” là vô nghĩa nếu chất lượng dạy học kém, học sinh phải đi xa đến trường lớn hơn vẫn còn tốt hơn. Bài thi sắp xếp mạng lưới, TP.HCM đang ở mức “cần nỗ lực hơn” – cần minh bạch hóa tiêu chí, công bố dữ liệu số lượng học sinh/độ tuổi học đường tại từng phường/xã để người dân hiểu, chứ không chỉ nói chung chung “đặc thù”.
Câu hỏi 4: Năng lực nguồn nhân lực – Xoay người, đổi não, nâng chất
Việc Đắk Lắk bổ nhiệm lại người có năng lực, một số hiệu trưởng/phó trở lại giảng dạy là một bài học lớn cho TP.HCM. Tại thành phố, đội ngũ quản lý giáo dục cũng đang trước bài thi “đổi mới tư duy”.
Tin từ Tuổi Trẻ cho thấy: Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM trao danh hiệu GS danh dự cho GS Nhật Bản; Phân hiệu ĐH Ngoại thương có Giám đốc mới. Ở cấp đại học, sự chuyển dịch, mời móc nhân tài quốc tế, bổ nhiệm người trẻ/năng động là xu hướng. Nhưng ở cấp THPT, THCS, Cấp 1, 2 – nơi quyết định chất lượng đầu vào – công tác xoay người, đánh giá năng lực quản lý nhà trường vẫn còn nhiều thủ tục, nhiều “nghệ thuật” sắp xếp hơn là đánh giá thực lực.
Ngoài ra, tin từ Thanh Niên về Bộ GD-ĐT đề xuất 3 mức đánh giá dạy và học tiếng Anh gợi mở tư duy: Tại sao không áp dụng mô hình “3 mức đánh giá năng lực” (Đạt/Chưa đạt/Xuất sắc) cho cả hiệu trưởng, giáo viên, nhân viên quản lý? Thay vì xếp loại “Hoàn thành nhiệm vụ” chung chung, hãy đo lường: Tỷ lệ học sinh 2 buổi/ngày, tỷ lệ có sách kịp, điểm trung bình các môn, hài lòng của phụ huynh, tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn ICT…
Câu hỏi 5: Năng lực chuyển đổi số & Quốc tế hóa – Từ “trao danh hiệu” đến “trao cơ hội”
Việc trao danh hiệu GS danh dự cho GS Norimichi Takenaka (ĐH Osaka Metropolitan) tại ĐH KHTN TP.HCM không chỉ là nghi thức. Đó là khẳng định: Năng lực của trường đại học thành phố đo lường bằng mạng lưới hợp tác quốc tế, chất lượng nghiên cứu, và khả năng thu hút trí tuệ toàn cầu.
Đối với giáo dục phổ thông, “quốc tế hóa” không phải dạy thêm tiếng Anh hay chương trình song ngữ đắt đỏ. Đó là: Chương trình GDPT 2018 thực thi tốt (tính tích hợp, thực tiễn), Giáo viên dạy tốt tiếng Anh (theo khung 6 bậc VNQF/CEFR), Học sinh có kỹ năng số, tư duy phản biện. Bài thi này, TP.HCM đang ở đâu? Vẫn còn nhiều trường công lập “ngại” đổi mới phương pháp, “sợ” kiểm tra đánh giá thường xuyên, “chán” viết thiết kế bài học tích hợp.
Tổng hợp: Bảng điểm trung thực và Lộ trình “học lại”
Nếu chấm điểm cho kỳ “thi đánh giá năng lực” này của giáo dục TP.HCM trước năm học mới, bảng điểm có thể như sau:
- Hậu cần sách vở: 5/10 (Thi lại ở khâu dự báo & phân phối sớm).
- Cơ sở vật chất (Mục tiêu 2 buổi): 4/10 (Cần bứt phá tiến độ, giải quyết đất đai).
- Sắp xếp mạng lưới: 5/10 (Cần dũng khí cắt bỏ yếu, nhỏ, tập trung chất lượng).
- Quản trị nhân sự: 6/10 (Đã có xoay người nhưng cần minh bạch hóa tiêu chí năng lực).
- Chất lượng & Quốc tế hóa: 6/10 (Điểm sáng ở ĐH, nhưng phổ thông còn chậm).
Điểm trung bình: 5.2/10 – Loại Trung bình.
Không phải để chê bai, mà để nhận ra: TP.HCM đang gánh vác quá nhiều mục tiêu (2 buổi, sách mới, chương trình mới, mạng lưới mới, chuyển đổi số) với một bộ máy quản trị chưa thực sự “thông minh hóa” và “dữ liệu hóa”.
Lộ trình “học lại” để kỳ thi tới đạt điểm cao:
- Xây dựng “Cơ sở dữ liệu Giáo dục TP.HCM” thống nhất: Một số liệu, một nguồn thật. Từ số lượng học sinh từng khóm/ấp -> Dự trù sách, lớp, giáo viên, đất trường. Chấm dứt trạng thái “sổ sách chia rẽ”.
- Cơ chế “Thí điểm” cho hiệu trưởng: Hợp đồng hiệu trưởng 3-5 năm, KPI công khai: Tỷ lệ 2 buổi/ngày, tỷ lệ học sinh đạt chuẩn, hài lòng phụ huynh, tài chính minh bạch. Hết hạn không đạt -> Chuyển công tác/Trở về giảng dạy (học mô hình Đắk Lắk).
- Xã hội hóa真的 (Thực sự): Không chỉ kêu gọi đóng góp. Cần chính sách đất, thuế, tín dụng ưu đãi rõ ràng cho nhà đầu tư xây trường công, trường tư thục chất lượng cao. UBND quận/huyện phải chịu trách nhiệm chính về đất trường.
- Đánh giá năng lực tiếng Anh & Số cho GV/CBQL: Áp dụng khung 3 mức/6 bậc của Bộ. Ai không đạt -> Đào tạo bồi dưỡng bắt buộc, không đạt sau 1 năm -> Xét chuyển công tác.
- Minh bạch hóa “Đặc thù”: Công bố tiêu chí, dữ liệu của 7 phường/xã giữ nguyên trường. Nếu không đủ tiêu chí -> Phải gộp/điều chỉnh. Không cho phép “đặc thù” thành “đặc quyền”.
Kết luận: Không thi để “điểm”, thi để “tiến”
Giáo dục TP.HCM không thiếu tài nguyên, không thiếu trí tuệ, không thiếu thiện chí. Thiếu ở chỗ: Sự đồng bộ trong quản trị, sự quyết liệt trong cải cách, và sự minh bạch trong đánh giá.
Kỳ “thi đánh giá năng lực” năm nay không có điểm số chính thức, nhưng người chấm thi là phụ huynh, là học sinh, là xã hội. Kết quả sẽ phản ánh qua: Con có sách kịp không? Con học 2 buổi được không? Trường con có chất lượng không? Giáo viên con có tận tâm, đủ chuẩn không?
Hãy biến những “câu hỏi” nan giải ở trên thành động lực để TP.HCM không chỉ “đạt” năm học 2024-2025, mà “xuất sắc” trong chiến lược 2027-2028. Bài thi thực sự không phải là năm học sắp tới, mà là 3-4 năm tới. Bắt đầu làm bài ngay hôm nay – từ việc in kịp một cuốn sách, xây kịp một phòng học, đến việc bổ nhiệm kịp một người quản lý giỏi. Đó mới là năng lực thực sự.
Để lại một bình luận